توسط سردبیر در
0

تغییر اندازه فونت:

کمیته انتشارات بنیاد پاک

مقدمه : بررسی قوانین کار ، خواندن و تحلیل آن می تواند طبقه کارگر را از حقوق و مشکلات قانونی خویش بیشتر آگاه سازد. در این متن به طور خلاصه به وضعیت حقوقی زنان کارگر بر اساس قوانین کار و بیمه ایران  پرداخته شده است.

دستمزد

در قانون کار پس از انقلاب ١٣٥٧ دستمزد برابر برای زنان و مردان منظور شده است. طبق ماده ٣٨ قانون کار “برای انجام کار مساوی که در شرایط مساوی در یک کارگاه انجام می گیرد باید به زن و مرد مزد مساوی پرداخت شود.”

بارداری و زایمان

برای زنان کارگر مادر در قانون کار ایران مرخصی زایمان در نظر گرفته شده است برای زنان کارگر طبق ماده ٧٦ قانون کار “مرخصی بارداری و زایمان کارگران زن جمعا نود روز است حتی الامکان ٤٥ روز این مرخصی باید بعد از زایمان مورد استفاده قرار گیرد و برای زایمان ١٤ روز به مدت مرخصی اضافه می گردد”

در تبصره یکم همین ماده به زنان اجازه داده شده است تا پس از پایان دوره مرخصی به سرکار خود برگردند چنانچه می خوانیم  ” پس از پایان مرخصی زایمان، کارگر زن به کار سابق خود باز می‌گردد و این مدت با تأیید سازمان تأمین اجتماعی جزء سوابق خدمت وی ‌محسوب می‌شود.”

در تبصره  دوم همین ماده تاکید شده است که “حقوق ایام مرخصی زایمان طبق مقررات قانون تأمین اجتماعی پرداخت خواهد شد.”

بر طبق ماده ٧٨ قانون کار مادرانی که دارای فرزند خردسال هستند و در دوران شیردهی به سر می برند می توانند پس از هر ٣ و نیم ساعت فرصت شیردادن داشته باشند، که این زمان نیز باید جزء ساعات کار آنان محسوب شود و کارفرما مکلف است شرایط این کار را برای مادران کارگر فراهم کند و برای آسایش آنان شیر خوارگاه، مهد کودک و ایجاد کند. در این ماده چنین آمده است : “در کارهایی که دارای کارگر زن هستند کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک پس از هر سه ساعت نیم ساعت‌فرصت شیر دادن بدهد. این فرصت جزء ساعات کار آنان محسوب می‌شود و همچنین کارفرما مکلف است متناسب با تعداد کودکان و با در نظر گرفتن‌گروه سنی آنها مراکز مربوط به نگهداری کودکان (‌از قبیل شیرخوارگاه، مهد کودک و…) را ایجاد نماید.
‌تبصره – آیین‌نامه اجرایی، ضوابط تأسیس و اداره شیرخوارگاه و مهد کودک توسط سازمان بهزیستی کل کشور تهیه و پس از تصویب وزیر کار و‌امور اجتماعی به مرحله اجراء گذاشته می‌شود.”

 همچنین برای کارگران زن در دوران بارداری شرایط ویژه ای در قانون در نظر گرفته شده. طبق ماده ٧٧ قانون کار “در مواردی که به تشخیص پزشک سازمان تامین اجتماعی اگر نوع کار برای کارگر باردار خطرناک یا سخت باشد، کارفرما تا پایان دوره بارداری وی بدون کسر دستمزد باید کار مناسب تر و سبک تری به او ارجاع نماید”.

مشاغل سخت

در قانون کار تاکید شده که زنان از برخی مشاغل سنگین که نیروی جسمی و فیزیکی قوی تری نیاز دارد و سلامت آنان را به مخاطره می اندازد معاف می باشند. این نوع کارها در قانون کار مشاغل سخت و زیان آور نامیده می شوند. طبق ماده ٧٥ قانون کار “انجام کارهای خطرناک، سخت و زیان آور و نیز حمل بار بیشتر از حد مجاز با دست و بدون استفاده از وسایل مکانیکی برای کارگران زن ممنوع است”.
همچنین در قانون کار ذکر شده حمل و جابجایی بار برای زنان در طول مدت بارداری و ده هفته پس از زایمان ممنوع است و کارفرما حق ارجاع چنین کارهایی را به زنان کارگر ندارد.

معضل کارگاه های زیر ده نفر

قانونگذاران، ابتدا با حذف کارگاه های تا ٥ نفر کارگر از شمول قانون کار و بیمه های اجتماعی و سپس افزایش آن به کارگاه های تا ١٠ نفر (ماده ١٩١ قانون کار) شرایط سختی را برای زنان کارگر ایجاد کردند. زیرا بخش عظیمی از زنان کارگر در کارگاه های کوچک و زیر ١٠ نفر مشغول به کار هستند.

بیمه اجتماعی زنان کارگر

زنانی که در کارگاه های بزرگ کار می کنند و قانون کار و بیمه های اجتماعی شامل حال آنان می گردد از دید قانون بیمه های اجتماعی شرایط یکسانی با مردان ندارند. طبق ماده ٥٤ قانون بیمه اجتماعی “بیمه شدگان و افراد خانواده آنها از زمانی که مشمول این قانون قرار می گیرند در صورت مصدوم شدن بر اثر حوادث یا ابتلا به بیماری می توانند از خدمات پزشکی استفاده نمایند. خدمات پزشکی شامل کلیه اقدامات درمانی سرپائی / بیمارستانی، تحویل داروهای لازم و انجام آزمایشات تشخیص طبی می باشد”.
این ماده قانونی عام هست. اما مفاد ماده ٥٨ عام بودن ماده ٥٤ را به هم می ریزد زیرا که طبق این ماده افراد خانواده بیمه شده که از کمک های مقرر در ماده ٥٤ این قانون استفاده می کنند، عبارتند از:
١ـ همسر بیمه شده
٢ـ شوهر بیمه شده در صورتی که معاش او توسط بیمه شده زن تامین می شود و سن اواز شصت سال متجاوز باشد یا طبق نظر کمیسیون پزشکی موضوع ماده ٩١ این قانون از کار افتاده شناخته شود.
٣ـ فرزندان بیمه شده که دارای یکی از شرائط زیر باشند:
الف ـ کمتر از هیجده سال تمام داشته باشند و در مورد فرزندان اناث به شرط داشتن شوهرتا بیست سالگیویا منحصرا طبق گواهی یکی از موسسات رسمی آموزشی به تحصیل اشتغال داشته باشند.
ب ـ در اثر بیماری یا نقض عضو طیق گواهی سازمان تامین خدمات درمانی قادر به کار نباشد
٤ـ پدر و مادر تحت تکفل بیمه شده مشروط بر این که سن پدر از شصت سال و سن مادر از پنجاه و پنج سال متجاوز باشد و یا این که به تشخیص کمیسیون های پزشکی موضوع ماده ٩١از کار افتاده باشند و در هر حال از سازمان مستمری دریافت ننمایند.
توجه به بند ١ و ٢ ماده فوق نشان می دهد که چنانچه بیمه شده زن باشد شوهر وی (و نه همسرش) در صورتی مشمول استفاده از کمک های مقرر در ماده ٥٤ می باشد که معاش او توسط بیمه شده زن تامین شده و سن او بالای ٦٠ سال باشد یا از کار افتاده باشد. این شرط برای مرد دیده نمی شود.

بازنشستگی

در مورد بازنشستگی قوانین سازمان تامین اجتماعی شرایط بهتری را برای زنان کارگر نسبت به مردان فراهم کرده است.طبق قوانین سازمان تامین اجتماعی زنان پنج سال زودتر از مردان می توانند بازنشسته شوند.

در مورد بازنشستگی بر طبقه ماده  ماده ٧٦  قانون تامین اجتماعی سن بازنشستگی برای مرد شصت سال تمام و برای زنان پنجاه و پنج سال تمام می باشد  به شرط آنکه حداقل ده سال حق بیمه مقرر را قبل از تاریخ تقاضای بازنشستگی پرداخته باشند.

تبصره یک همین ماده می گوید “کسانی که ٣٠ سال تمام کار کرده و در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته
باشند در صورتیکه سن مردان ٥٠ سال و سن زنان ٤٥ سال تمام باشد می توانند تقاضای مستمری بازنشستگی نمایند “.

 بر طبق تبصره چهارم همین ماده از قانون “زنان کارگر با داشتن ٢٠ سال سابقه کار و ٤٢ سال سن به شرط پرداخت حق بیمه با ٢٠ روز حقوق می توانند بازنشسته شوند.” بدین ترتیب زنان می توانند زودتر بازنشسته شوند به شرطی که از ده روز دستمزد ماهیانه خود صرفنظر کنند.

————————————————————————————————-

منابع :

قانون کار جمهموری اسلامی ایران

قانون سازمان تامین اجتماعی

نشریه کار (اکثریت)  ١١ اردیبهشت ١٣٨٤


دیدگاه خود را بنویسید

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: